UK 2026/27માં કર-કાર્યક્ષમ રોકાણ: ISA, SIPP, EIS, SEIS અને VCT

General Investment Account (GIA)

General Investment Accountને કોઈ રેપર નથી — તમામ ઇન્કમ અને ગેઇન સામાન્ય રીતે કરપાત્ર છે. 2026/27માં:

• CGT: £3,000ના વાર્ષિક મુક્તિ ઉપરના નેટ ગેઇન પર 18% (બેસિક-રેટ) અથવા 24% (હાયર/એડિશનલ-રેટ)
• ડિવિડન્ડ ટેક્સ: £500ના ભથ્થા ઉપરના ડિવિડન્ડ પર 10.75% (બેસિક), 35.75% (હાયર), 39.35% (એડિશનલ)
• વ્યાજ: Personal Savings Allowance (£1,000 બેસિક, £500 હાયર, £0 એડિશનલ) ઉપરના વ્યાજ પર માર્જિનલ દરે ઇન્કમ ટેક્સ

GIA તે છે જ્યાં તમે તમારા તમામ કર-કાર્યક્ષમ ભથ્થાનો ઉપયોગ કર્યા પછી રોકાણ કરો છો. GIAની અંદર પણ, તમે વાર્ષિક CGT મુક્તિ (£3,000) અને ડિવિડન્ડ ભથ્થું (£500), સંયુક્ત રીતે રાખેલા રોકાણો માટે જીવનસાથીના ભથ્થાનો ઉપયોગ, અને "bed and ISA" વ્યૂહરચનાઓ (મુક્તિની અંદર ગેઇન સાકાર કરવા માટે વેચવું, પછી ISAની અંદર ફરીથી ખરીદવું) દ્વારા કર ઘટાડી શકો છો.

GIAનો એક ફાયદો છે: કોઈ યોગદાન મર્યાદા નથી, કોઈ ઉપાડ પ્રતિબંધ નથી, એક્સેસ માટે કોઈ દંડ નથી. જે રોકાણકારોએ તમામ રેપર્સ મહત્તમ કરી દીધા છે તેમના માટે, GIA એકમાત્ર વિકલ્પ છે — પરંતુ તે છેલ્લો ઉપાય હોવો જોઈએ.

ISA: £20,000/વર્ષ કર-મુક્ત

Individual Savings Account (ISA) UK કર-કાર્યક્ષમ રોકાણનો પાયો છે. ISAની અંદરની તમામ ઇન્કમ (વ્યાજ, ડિવિડન્ડ) અને કેપિટલ ગેઇન કાયમી ધોરણે કર-મુક્ત છે — તેમને ટેક્સ રિટર્ન પર જાહેર કરવાની પણ જરૂર નથી.

એપ્રિલ 2024થી, મલ્ટિ-ISA નિયમ તમને એક જ ટેક્સ વર્ષમાં એક જ પ્રકારના એકથી વધુ ISAમાં સબસ્ક્રાઇબ કરવાની મંજૂરી આપે છે — એકમાત્ર પ્રતિબંધ કુલ £20,000ની વાર્ષિક સબસ્ક્રિપ્શન મર્યાદા છે. ISA ફંડ્સને કર-મુક્ત સ્ટેટસ ગુમાવ્યા વગર પ્રોવાઇડરો વચ્ચે ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે.

મૃત્યુ પર, ISA એસ્ટેટના ભાગ રૂપે વારસદારોને જાય છે (IHTને પાત્ર), પરંતુ બચી ગયેલા જીવનસાથી અથવા સિવિલ પાર્ટનરને ISA મૂલ્ય જેટલું Additional Permitted Subscription (APS) ભથ્થું મળે છે — જે કર-મુક્ત રેપરને જાળવે છે.

પેન્શન / SIPP: 20–45% કર રાહત

મોટાભાગના UK રોકાણકારો માટે પેન્શન સૌથી કર-કાર્યક્ષમ લાંબા ગાળાનું બચત વાહન છે કારણ કે યોગદાનને તમારા માર્જિનલ દરે ઇન્કમ ટેક્સ રાહત મળે છે:

• બેસિક-રેટ કરદાતા: £100નું નેટ યોગદાન પેન્શનમાં £125 ગ્રોસ બને છે (20% રાહત)
• હાયર-રેટ કરદાતા: £100નું નેટ યોગદાન સંપૂર્ણ રાહત પછી માત્ર £60નું ખર્ચ કરે છે (SA દ્વારા 40% રાહત)
• એડિશનલ-રેટ કરદાતા: £100 નેટનો ખર્ચ સંપૂર્ણ રાહત પછી £55 છે (45%)

વાર્ષિક ભથ્થું £60,000 ગ્રોસ છે (2026/27), જોકે £260,000થી વધુ એડજસ્ટેડ ઇન્કમ ધરાવતા લોકો માટે આ £10,000 સુધી ટેપર થાય છે. વપરાયેલ ન થયેલ ભથ્થું 3 વર્ષ સુધી કેરી ફોરવર્ડ કરી શકાય છે. પેન્શનની અંદરની વૃદ્ધિ કર-મુક્ત છે.

57 વર્ષની ઉંમરથી (2028થી, હાલમાં 55), તમે તમારા પેન્શનનું 25% કર-મુક્ત લઈ શકો છો (Pension Commencement Lump Sumની મહત્તમ £268,275 સુધી), બાકીની રકમ પર ઉપાડ સમયે ઇન્કમ તરીકે કર લાગે છે. પેન્શન હાલમાં IHTને પાત્ર નથી (હાલમાં — આ એપ્રિલ 2027થી બદલવા માટે કાયદેસર છે, જ્યારે વપરાયેલ ન થયેલ પેન્શન પોટ સામાન્ય રીતે એસ્ટેટમાં સામેલ કરવામાં આવશે).

Salary sacrifice પેન્શનમાં યોગદાન આપવાની સૌથી કાર્યક્ષમ રીત છે: યોગદાન ગ્રોસ પગાર ઘટાડે છે, જે કર્મચારી માટે ઇન્કમ ટેક્સ અને NI બંને બચાવે છે, જ્યારે એમ્પ્લોયર પણ એમ્પ્લોયર NI બચાવે છે — ઘણા એમ્પ્લોયર આ બચતને કર્મચારીના પેન્શનમાં પસાર કરે છે.

Lifetime ISA (LISA): 25% સરકારી બોનસ

Lifetime ISA વર્ષે £4,000 સુધીના યોગદાન પર 25% સરકારી બોનસ(મહત્તમ બોનસ £1,000/વર્ષ) ચૂકવે છે, જે 18–39 વર્ષની ઉંમરના UK રહેવાસીઓ માટે ઉપલબ્ધ છે. LISAનો ઉપયોગ પ્રથમ ઘર ખરીદવા (£450,000 સુધીની ખરીદ કિંમત) અથવા નિવૃત્તિ માટે (60 વર્ષની ઉંમરથી ઉપાડ કર-મુક્ત છે) માટે થઈ શકે છે.

25%નો ઉપાડ દંડ (જે અસરકારક રીતે બોનસ પાછો લે છે વત્તા તમારા પોતાના યોગદાન પર 6.25%નો ફટકો) 60 વર્ષની ઉંમર પહેલાં કોઈપણ અન્ય ઉપયોગ પર લાગુ પડે છે. આ દંડ Covid-19 દરમિયાન અસ્થાયી રૂપે 20% કરવામાં આવ્યો હતો પરંતુ 25% પર પાછો ફર્યો. LISA 40 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો માટે પ્રથમ ઘર માટે બચત કરવા અથવા પેન્શનના પૂરક તરીકે આદર્શ છે — પરંતુ જો તમારો એમ્પ્લોયર મેચિંગ યોગદાન ઓફર કરે છે તો તે પેન્શનનો વિકલ્પ નથી.

Enterprise Investment Scheme (EIS)

EIS લાયક અનક્વોટેડ નાની કંપનીઓ (250થી ઓછા કર્મચારીઓ, £15M થી ઓછી ગ્રોસ એસેટ્સ)માં રોકાણ કરવા માટે નોંધપાત્ર કર પ્રોત્સાહનો આપે છે:

• ઇન્કમ ટેક્સ રાહત: £1,000,000 સુધીના રોકાણ પર 30% ("knowledge-intensive" EIS કંપનીઓ માટે £2,000,000)
• CGT મુક્તિ: 3+ વર્ષ રાખેલા EIS શેર પરના ગેઇન CGTમાંથી મુક્ત છે
• CGT ડિફરલ: અન્ય ડિસ્પોઝલમાંથી ગેઇનને EIS શેરોમાં ફરીથી રોકાણ કરીને મુલતવી રાખી શકાય છે
• લોસ રાહત: નુકસાનને (માત્ર કેપિટલ ગેઇન નહીં) માર્જિનલ દરે ઇન્કમ સામે સેટ કરી શકાય છે
• IHT મુક્તિ: EIS શેર 2 વર્ષ પછી Business Reliefને લાયક છે (100% IHT મુક્ત)
• કેરી-બેક: EIS રોકાણનું 50% સુધી અગાઉના ટેક્સ વર્ષમાં કરેલું ગણી શકાય

EIS રોકાણો ઉચ્ચ-જોખમવાળા છે. કંપનીઓ સામાન્ય રીતે નાની, અનક્વોટેડ અને ઘણીવાર પ્રી-પ્રોફિટ હોય છે. ઉદાર રાહતો અસ્તિત્વમાં છે કારણ કે આ કંપનીઓ વાસ્તવિક આર્થિક જોખમ રજૂ કરે છે — ઘણી નિષ્ફળ જશે. સીધા રોકાણ કરતા પહેલા હંમેશા HMRC-માન્ય EIS ફંડ્સ દ્વારા રોકાણ કરો અથવા FCA-નિયંત્રિત સલાહ લો.

Seed EIS (SEIS)

SEIS EIS કરતાં પણ વધુ પ્રારંભિક તબક્કાની કંપનીઓ (25થી ઓછા કર્મચારીઓ, £350,000થી ઓછી ગ્રોસ એસેટ્સ, 3 વર્ષથી ઓછા સમયથી ટ્રેડિંગ)ને લક્ષ્ય બનાવે છે અને વધુ ઉદાર રાહત ઓફર કરે છે:

• ઇન્કમ ટેક્સ રાહત: દર ટેક્સ વર્ષે £200,000 સુધીના રોકાણ પર 50%
• CGT રિઇન્વેસ્ટમેન્ટ રાહત: SEIS રોકાણની રકમનું 50% અગાઉના ગેઇન પર CGTમાંથી મુક્ત થઈ શકે છે (CGT-કરપાત્ર ગેઇનનું £100,000 સુધી ફરીથી રોકાણ)
• ગેઇન પર CGT મુક્તિ: 3+ વર્ષ રાખેલા SEIS શેર ડિસ્પોઝલ પર CGT-મુક્ત છે
• લોસ રાહત: માર્જિનલ દરે ઇન્કમ સામે નુકસાન સેટ કરવું (EIS જેવું જ)

SEIS ફક્ત એવા સૂક્ષ્મ અથવા ઉચ્ચ-નેટ-વર્થ રોકાણકારો માટે યોગ્ય છે જેઓ તેમના રોકાણનું સંપૂર્ણ નુકસાન સહન કરી શકે છે. આ સામાન્ય રીતે ખૂબ પ્રારંભિક સ્ટાર્ટઅપ્સમાં એન્જલ રોકાણો છે. રાહતો અત્યંત ઊંચા નિષ્ફળતા દરની ભરપાઈ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે — મોટાભાગના SEIS રોકાણો કંઈ પરત ન કરે તેવી અપેક્ષા રાખો.

Venture Capital Trust (VCT)

VCTs લંડન સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટેડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ છે જે નાની લાયક અનક્વોટેડ (અથવા AIM-લિસ્ટેડ) કંપનીઓના પોર્ટફોલિયોમાં રોકાણ કરે છે. તેઓ ઓફર કરે છે:

• ઇન્કમ ટેક્સ રાહત: દર ટેક્સ વર્ષે £200,000 સુધીના રોકાણ પર 30%
• કર-મુક્ત ડિવિડન્ડ: VCT ડિવિડન્ડ ઇન્કમ ટેક્સથી મુક્ત છે (ટેક્સ રિટર્ન પર કોઈ એન્ટ્રી નથી)
• ડિસ્પોઝલ પર CGT મુક્ત: VCT શેર પરના ગેઇન CGTને પાત્ર નથી
• 5-વર્ષની ન્યૂનતમ હોલ્ડ: જો શેર 5 વર્ષની અંદર વેચાય તો ઇન્કમ ટેક્સ રાહત પાછી લેવામાં આવે છે
• કોઈ કેરી-બેક નહીં: EISથી વિપરીત, VCT રાહત અગાઉના વર્ષમાં કેરી બેક કરી શકાતી નથી

VCTs સીધા EIS રોકાણો કરતાં વધુ લિક્વિડ છે (શેર LSE પર ટ્રેડ કરી શકાય છે) પરંતુ સેકન્ડરી માર્કેટ પાતળું છે અને પહોળા બિડ-ઓફર સ્પ્રેડ ધરાવે છે. વૈવિધ્યસભર પોર્ટફોલિયો અભિગમ સિંગલ-કંપની EISની સરખામણીમાં રોકાણ જોખમ ઘટાડે છે (પરંતુ દૂર કરતું નથી). VCTs એ 5+ વર્ષની ક્ષિતિજ ધરાવતા હાયર-રેટ કરદાતાઓ માટે યોગ્ય છે જેમણે પહેલેથી ISA અને પેન્શન મહત્તમ કરી દીધા છે.

Business Relief (IHT મુક્તિ)

Business Relief (અગાઉ Business Property Relief) મૃત્યુની તારીખે ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ સુધી રાખેલી લાયક બિઝનેસ એસેટ્સ માટે 100% IHT મુક્તિ આપે છે. પ્રવેશ સમયે કોઈ ઇન્કમ ટેક્સ અથવા CGT રાહત નથી — એકમાત્ર ફાયદો એસેટને તમારી IHT એસ્ટેટમાંથી દૂર કરવાનો છે.

Business Relief દ્વારા IHT આયોજન માટેનું મુખ્ય રોકાણ વાહન AIM પોર્ટફોલિયો છે — AIM-લિસ્ટેડ શેરોનો ડિસ્ક્રિશનરી મેનેજ્ડ પોર્ટફોલિયો જે Business Reliefને લાયક છે. આ સીધા બિઝનેસ રોકાણો કરતાં વધુ લિક્વિડ છે, કોઈપણ સમયે વેચી શકાય છે, અને લાયક શેરોના 2 વર્ષના હોલ્ડિંગ પછી સંપૂર્ણ BR મુક્તિ સુધી પહોંચે છે.

મોટાભાગના રોકાણકારો માટે પ્રાથમિકતા ક્રમ

2026/27માં મોટાભાગના UK રોકાણકારો માટે, ભલામણ કરેલ પ્રાથમિકતા ક્રમ છે:

1. એમ્પ્લોયર પેન્શન મેચ (100% વળતર): સંપૂર્ણ એમ્પ્લોયર મેચ મેળવવા માટે હંમેશા પૂરતું યોગદાન આપો — 100%નું તાત્કાલિક વળતર દરેક અન્ય રોકાણને હરાવે છે.
2. ISA (£20,000/વર્ષ): કર-મુક્ત, લવચીક, કોઈ પ્રતિબંધો નહીં. અનમેચ્ડ પેન્શન યોગદાન કરતા પહેલા તમારું ISA મહત્તમ કરો.
3. SIPP/પેન્શન — હાયર-રેટ રાહત: જો તમે હાયર અથવા એડિશનલ-રેટ કરદાતા છો, તો વધારાના પેન્શન યોગદાન 40–45% રાહતને કારણે અત્યંત કાર્યક્ષમ છે. HICBC અને Personal Allowance ટેપર હેતુઓ માટે Adjusted Net Income પણ ઘટાડે છે.
4. LISA (40 વર્ષથી ઓછી ઉંમર માટે £4,000/વર્ષ):જો પ્રથમ ઘર ખરીદતા હો અથવા નિવૃત્તિના પૂરક તરીકે 25% બોનસ ઉત્તમ છે.
5. VCT (£200,000/વર્ષ): 30% રાહત, કર-મુક્ત ડિવિડન્ડ. 5+ વર્ષની ક્ષિતિજ અને જોખમ લેવાની ક્ષમતા ધરાવતા હાયર-રેટ કરદાતાઓ માટે યોગ્ય.
6. EIS (£1M/વર્ષ): 30% રાહત વત્તા CGT મુક્તિ અને ડિફરલ. VCT કરતાં વધુ જોખમ પરંતુ CGT પર વધુ ઉદાર.
7. SEIS (£200,000/વર્ષ): 50% રાહત. ફક્ત ખૂબ ઊંચા સ્ટાર્ટઅપ નિષ્ફળતા દર સાથે આરામદાયક સૂક્ષ્મ રોકાણકારો માટે.
8. GIA: તમામ રેપર્સ ખલાસ થયા પછી છેલ્લો ઉપાય. દર વર્ષે CGT મુક્તિ (£3,000) અને ડિવિડન્ડ ભથ્થું (£500) વાપરો.

EIS vs VCT સરખામણી

ઉકેલેલું ઉદાહરણ: સોફી, £80,000 કમાનાર